Forex, farklı ülkelerin para birimlerinin birbiriyle değiştirildiği piyasanın adı. Kelime İngilizce “foreign exchange” ifadesinin kısaltması. Bir bankanın ithalatçı müşterisi için euro alması da, bir bireysel yatırımcının dolar/TL kurundaki hareketten kâr etmeyi hedeflemesi de aynı piyasada gerçekleşir.
Bu yazı forex piyasasının nasıl işlediğini, kimlerin katıldığını ve Türkiye’de hangi düzenlemeye tabi olduğunu anlatıyor. Yatırım tavsiyesi içermez.
Forex piyasasının temel mantığı
Forex’te her işlem bir çift üzerinden yapılır: EUR/USD, USD/TRY, GBP/JPY gibi. Buna parite denir.
Çiftin solundaki para birimi baz, sağındaki karşıt para birimidir. EUR/USD 1,08 fiyatı, 1 euronun 1,08 dolara denk geldiği anlamına gelir. Bu çifti “almak”, euro alıp karşılığında dolar vermek demektir. “Satmak” ise tersi.
Bu yüzden forexte tek yönlü bir “yükselme” yoktur. Her fiyat hareketi bir para biriminin diğerine göre değer kazanması, aynı anda öbürünün değer kaybetmesidir.
Piyasa nasıl işliyor
Forex’in merkezi bir borsası yok. Borsa İstanbul’un veya New York Borsası’nın aksine, işlemlerin toplandığı tek bir bina, tek bir emir defteri yok. Piyasa tezgâh üstü (OTC — over the counter) çalışır: bankalar, aracı kurumlar ve diğer kurumsal katılımcılar birbirlerine doğrudan, elektronik ağlar üzerinden fiyat verir.
Bunun üç pratik sonucu var.
Fiyat tek değildir. Aynı anda farklı sağlayıcılar birbirinden bir miktar farklı kur gösterebilir. Ekranınızdaki fiyat, aracı kurumunuzun size verdiği fiyattır.
Piyasa hafta içi kesintisiz açıktır. Pazartesi sabahı Asya seansıyla başlar, cuma akşamı Amerika seansının kapanışıyla biter. Sydney, Tokyo, Londra ve New York seansları birbirinin üzerine biner. Londra ve New York’un çakıştığı saatler günün en hareketli dilimidir.
Şeffaflık sınırlıdır. Gerçek işlem hacmini gösteren merkezi bir kayıt yoktur. Piyasa büyüklüğüne dair rakamlar, Uluslararası Ödemeler Bankası’nın (BIS) üç yılda bir yaptığı anket çalışmasına dayanır.
Piyasa ne kadar büyük?
BIS’in en güncel çalışması Nisan 2025’te 52 ülkede, 1.100’den fazla banka ve aracı kurumdan veri toplanarak yapıldı ve 30 Eylül 2025’te yayımlandı. Sonuca göre tezgâh üstü döviz piyasalarında günlük ortalama işlem hacmi 9,6 trilyon dolar. Bu rakam 2022’deki 7,5 trilyon dolara göre %28 artışa denk geliyor.
Hacmin dağılımı yatırımcı açısından açıklayıcı:
- Swap işlemleri: günlük 4 trilyon dolar, toplamın %42’si
- Spot işlemler: 3 trilyon dolar, %31
- Forward işlemler: 1,8 trilyon dolar, %19
- Opsiyonlar: %7
Yani piyasanın büyük bölümü yön tahminine değil, kur riskini yönetmeye ve fonlamaya dönük işlemlerden oluşuyor. Swap ve forward, şirketlerin ve kurumların ileri tarihli kuru sabitlemek için kullandığı araçlar.
Coğrafi yoğunlaşma da yüksek: İngiltere, ABD, Singapur ve Hong Kong’daki satış masaları toplam işlemlerin dörtte üçünü gerçekleştiriyor. İngiltere tek başına yaklaşık %38’lik payla en büyük merkez.
Kimler işlem yapıyor
Piyasa katılımcıları homojen değil ve amaçları birbirinden çok farklı:
- Merkez bankaları — para politikası uygular, rezerv yönetir, gerektiğinde kura müdahale eder.
- Ticari bankalar — piyasanın en büyük hacmini üretir, birbirlerine ve müşterilerine fiyat sağlar.
- Şirketler — ithalat, ihracat ve döviz borcu nedeniyle kur riskinden korunmak için işlem yapar. Amaçları kâr değil, riski sabitlemek.
- Fonlar ve kurumsal yatırımcılar — pozisyon alır.
- Bireysel yatırımcılar — hacim içindeki payı en küçük grup.
Bu ayrım önemli. BIS verisine göre finansal olmayan müşterilerin (yani reel sektör şirketlerinin) payı %5, bireysel yatırımcı bunun da içinde küçük bir dilim. Bireysel yatırımcı, bilgi ve altyapı bakımından kendisinden çok daha donanımlı taraflarla aynı piyasada işlem yapıyor.
Kaldıraç ve marj
Forex’te en sık karşılaşılan kavram kaldıraç: yatırdığınız teminattan daha büyük bir pozisyon taşımanıza imkân veren mekanizma.
10 kat kaldıraçta 10.000 TL teminatla 100.000 TL’lik pozisyon taşıyabilirsiniz. Pozisyon %1 lehinize hareket ederse teminatınıza göre %10 kazanırsınız. Aynı oran aleyhinize hareket ettiğinde de %10 kaybedersiniz. Kaldıraç kazancı da kaybı da aynı katsayıyla büyütür; tek yönlü bir avantaj değildir.
Teminat, pozisyonun zararını karşılayamayacak seviyeye indiğinde aracı kurum pozisyonu otomatik kapatır. Buna stop out denir. Kaldıraç yükseldikçe stop out’a olan mesafe kısalır.
Kaldıracın iki yönlü etkisi ve düzenleyici verileri için: Forex Avantajları ve Riskleri
Türkiye’de forex hangi kurallara tabi
Türkiye’de kaldıraçlı döviz işlemleri Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) denetimindedir ve yalnızca SPK’dan yetki belgesi almış aracı kurumlar bu hizmeti sunabilir.
SPK, 10 Şubat 2017 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan III-37.1.b sayılı tebliğ değişikliğiyle bireysel yatırımcılar için iki sert sınır getirdi:
- Azami kaldıraç oranı 100:1’den 10:1’e düşürüldü.
- İşleme başlayabilmek için asgari 50.000 TL veya muadili döviz tutarında başlangıç teminatı yatırma zorunluluğu getirildi.
Tebliğde şöyle bir ayrım da var: hesaptan para çekerek teminatı 50.000 TL’nin altına düşürürseniz yeni pozisyon açamazsınız. Ancak işleme başladıktan sonra zarar nedeniyle teminat bu tutarın altına inerse işlemlere devam edilebilir.
Bu düzenleme yürürlükte. Yurt dışı platformların reklamlarında gördüğünüz 1:500 gibi oranlar Türkiye’de yetkili kurumlarca sunulamaz.
Pratikte bunun anlamı şu: yetkisiz bir platformda işlem yaparsanız, uyuşmazlık halinde Türkiye’deki yatırımcı koruma mekanizmalarından yararlanamazsınız. Bir kurumun yetkili olup olmadığını SPK’nın kendi yayımladığı yetkili kuruluş listesinden kontrol edebilirsiniz. Üçüncü taraf sitelerin “en iyi” listelerine değil, doğrudan kurumun kendi kaydına bakın.
Forex ile diğer piyasalar arasındaki fark
Hisse senedinde bir şirketin ortağı olursunuz; temettü alabilir, uzun vadede şirketin büyümesinden pay alabilirsiniz. Forex’te böyle bir sahiplik yoktur — iki para birimi arasındaki göreli değişime pozisyon alırsınız.
İkinci fark işlem süresi. Hisse yatırımı yıllara yayılabilir. Forex pozisyonları büyük ölçüde çok daha kısa vadelidir ve gecelik taşınan pozisyonlarda swap adı verilen bir faiz farkı maliyeti veya geliri doğar.
Süreci adım adım görmek için: Forex Nasıl Yapılır?
Sık sorulan sorular
Forex piyasası ne zaman açık?
Hafta içi kesintisiz. Pazartesi Asya seansıyla açılır, cuma Amerika seansının kapanışıyla kapanır. Hafta sonu kapalıdır.
Forex’te en çok hangi para birimleri işlem görüyor?
BIS’in Nisan 2025 verisine göre ABD doları tüm işlemlerin %89,2’sinde taraflardan biri. Onu %28,9 ile euro, %16,8 ile Japon yeni, %10,2 ile sterlin izliyor. En çok işlem gören ilk on paritenin tamamı ABD dolarını içeriyor. Çin yuanının payı %8,5’e, İsviçre frangının payı %6,4’e yükselerek frangı altıncı sıraya taşıdı.
Pip nedir?
Bir paritenin fiyatındaki en küçük standart hareket birimi. Çoğu paritede dördüncü ondalık basamağı ifade eder. EUR/USD 1,0850’den 1,0851’e çıkarsa 1 pip hareket etmiştir.
Spread nedir?
Alış ve satış fiyatı arasındaki fark. Aracı kurumun işlem başına aldığı temel maliyettir. Pozisyonu açtığınız anda küçük bir zararla başlamanızın sebebi budur.
Türkiye’de forex yasal mı?
SPK’dan yetki belgesi almış aracı kurumlar üzerinden yapılan kaldıraçlı işlemler yasaldır ve düzenlemeye tabidir. Azami kaldıraç 10:1, asgari başlangıç teminatı 50.000 TL. Yetkisiz platformlar üzerinden yapılan işlemler bu korumanın dışındadır; yetkili kuruluş listesi spk.gov.tr üzerinden yayımlanır.
Demo hesap gerçek hesapla aynı mı?
Fiyat akışı benzerdir ama iki fark önemli: demo hesapta emirleriniz gerçek piyasa derinliğinde karşılanmaz, ve para kaybetme ihtimali olmadığı için karar verirken hissettikleriniz farklıdır.
Kaynaklar: BIS Triennial Central Bank Survey, OTC foreign exchange turnover in April 2025 (yayın 30 Eylül 2025). SPK, Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ III-37.1.b, Resmî Gazete 10.02.2017 / 29975.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.