Forexte hiçbir para birimi tek başına işlem görmez. Her zaman bir çift halinde, birbirine karşı fiyatlanır. Bu çifte parite denir ve piyasanın temel yapı taşıdır.
Parite nasıl okunur
Bir parite iki para biriminden oluşur: EUR/USD, USD/TRY, GBP/JPY.
- Soldaki para birimi baz para birimi (base currency)
- Sağdaki karşıt para birimi (quote currency)
Fiyat, 1 birim baz para biriminin kaç birim karşıt para birimine denk geldiğini gösterir. EUR/USD 1,08 ise, 1 euro 1,08 dolar eder.
Bu çifti almak euro alıp dolar vermek, satmak ise euro verip dolar almak anlamına gelir. Yani her işlemde aynı anda bir para birimi alınır, diğeri satılır.
Parite türleri
Majör pariteler
ABD dolarını içeren ve en yüksek hacme sahip çiftler: EUR/USD, USD/JPY, GBP/USD, USD/CHF, AUD/USD, USD/CAD. Spread’leri en dar, likiditeleri en yüksek gruptur.
Çapraz pariteler
ABD doları içermeyen çiftler: EUR/GBP, EUR/JPY, GBP/JPY gibi. Likiditeleri majörlerden düşük, spread’leri daha geniştir.
Egzotik pariteler
Bir majör para birimiyle gelişmekte olan bir ülke para biriminin eşleşmesi: USD/TRY, USD/ZAR, USD/MXN gibi. Spread’ler belirgin şekilde geniş, oynaklık yüksektir.
Hangi para birimleri baskın?
BIS’in Nisan 2025 verisine göre para birimlerinin küresel işlem hacmindeki payları şöyle (her işlemde iki para birimi olduğu için toplam %200’dür):
- ABD doları — %89,2
- Euro — %28,9
- Japon yeni — %16,8
- Sterlin — %10,2
- Çin yuanı — %8,5
- İsviçre frangı — %6,4
Dikkat çekici olan doların hâkimiyeti: neredeyse dokuz işlemden sekizinde taraflardan biri. En çok işlem gören ilk on paritenin tamamı ABD dolarını içeriyor. Bunun sebebi doların araç para birimi (vehicle currency) rolü — iki küçük para birimi doğrudan değil, genellikle dolar üzerinden dönüştürülüyor.
2022’ye kıyasla en belirgin değişimler: yuanın payı yükseldi, frangın payı artarak onu altıncı sıraya taşıdı, sterlinin payı ise %12,9’dan %10,2’ye geriledi.
Pip ve fiyat hareketi
Pip, bir paritenin fiyatındaki en küçük standart hareket birimidir. Çoğu paritede dördüncü ondalık basamağı ifade eder: EUR/USD 1,0850’den 1,0851’e çıkarsa 1 pip hareket etmiştir.
Japon yeni içeren paritelerde fiyat iki ondalıkla gösterilir; orada pip ikinci ondalık basamaktır. USD/JPY 150,25’ten 150,26’ya çıkarsa yine 1 pip.
Bir pip’in parasal karşılığı pozisyon büyüklüğüne bağlıdır. Standart lotta (100.000 birim) çoğu paritede 1 pip yaklaşık 10 birim karşıt para birimine denk gelir.
Spread ve parite seçimi
Alış ve satış fiyatı arasındaki farka spread denir ve bu işlem başına ödediğiniz temel maliyettir. Pozisyonu açtığınız anda spread kadar zararla başlarsınız.
Likidite ile spread arasında doğrudan ilişki vardır. EUR/USD gibi majör bir paritede spread çok dar olabilirken, egzotik bir paritede kat kat geniş olur. Egzotik paritelerde ayrıca fiyat boşlukları ve ani hareketler daha sıktır.
Kaynak: BIS, “OTC foreign exchange turnover in April 2025”, 30 Eylül 2025.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.
Temel işleyiş: Forex Nedir? · Pozisyon yönleri: Long ve Short Pozisyon