Kaldıraç, yatırdığınız teminattan daha büyük bir pozisyon taşımanıza imkân veren mekanizmadır. Forexin hem en çok konuşulan hem de en çok yanlış anlaşılan kavramı.
Mekanizma nasıl işler
Aracı kurum, pozisyonun tamamını değil bir kısmını teminat olarak talep eder. Kalan kısmı kurum karşılar. 10 kat kaldıraçta 10.000 TL teminatla 100.000 TL’lik pozisyon taşıyabilirsiniz.
Kâr ve zarar, teminat üzerinden değil pozisyonun tamamı üzerinden hesaplanır. Kritik nokta burası.
Simetri
Kaldıracı anlatan içeriklerin çoğu yalnızca kazanç tarafını gösterir. Tablo şöyle:
10 kat kaldıraç, 10.000 TL teminat, 100.000 TL pozisyon:
- Fiyat %1 lehinize hareket ederse → 1.000 TL kâr → teminatınıza göre %10 kazanç
- Fiyat %1 aleyhinize hareket ederse → 1.000 TL zarar → teminatınıza göre %10 kayıp
- Fiyat %10 aleyhinize hareket ederse → 10.000 TL zarar → teminatın tamamı
Kaldıraç kazancı da kaybı da aynı katsayıyla büyütür. Tek yönlü bir avantaj değildir.
Marj, teminat tamamlama ve stop out
Başlangıç teminatı — pozisyonu açmak için gereken tutar.
Sürdürme teminatı — pozisyonu açık tutmak için hesapta bulunması gereken asgari seviye.
Teminat tamamlama çağrısı (margin call) — teminat bu seviyenin altına indiğinde kurumun ek teminat talebi.
Stop out — teminat kritik eşiğe düştüğünde kurumun pozisyonu otomatik kapatması. Bu bir tercih değil, sözleşme gereği otomatik işleyen bir mekanizmadır.
Kaldıraç yükseldikçe stop out’a olan mesafe kısalır. Yüksek kaldıraçta piyasanın normal bir dalgalanması bile pozisyonun kapanmasına yetebilir.
Türkiye’deki yasal sınır
SPK, 10 Şubat 2017 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan III-37.1.b sayılı tebliğ değişikliğiyle:
- Azami kaldıraç oranını 100:1’den 10:1’e düşürdü
- Asgari başlangıç teminatını 20.000 TL’den 50.000 TL’ye çıkardı
Tebliğde şu ayrım da var: hesaptan para çekerek teminatı 50.000 TL’nin altına düşürürseniz yeni pozisyon açamazsınız; ancak zarar nedeniyle altına inerse mevcut işlemlere devam edilebilir.
10:1 bir üst sınır, zorunluluk değil. Daha düşük kaldıraç kullanmak her zaman mümkündür.
Neden sınırlandırıldı
Kaldıraç sınırları dünya çapında yatırımcı verilerine dayanarak konuldu. Avrupa’da ESMA’nın üye ülke düzenleyicilerinden derlediği analizlere göre bireysel yatırımcı hesaplarının %74 ila %89’u para kaybediyor; müşteri başına ortalama kayıp 1.600 ile 29.000 euro arasında. ESMA 2018’de bu verilere dayanarak kaldıraç sınırları, negatif bakiye koruması ve zorunlu risk uyarısı getirdi.
Yani kaldıraç sınırı bir kısıtlama olarak değil, gözlemlenen sonuçlara verilen düzenleyici yanıt olarak okunmalı.
Yurt dışı platformlardaki yüksek oranlar
Bazı yurt dışı platformların reklamlarında 1:500 gibi oranlar görülür. Bu oranlar Türkiye’de yetkili kurumlarca sunulamaz. Yetkisiz bir platformda işlem yapmanız halinde Türkiye’deki yatırımcı koruma mekanizmalarından yararlanamazsınız — üstelik yüksek kaldıraç, teminatınızın erime hızını kat kat artırır.
Kaynaklar: SPK, Tebliğ III-37.1.b, Resmî Gazete 10.02.2017 / 29975. ESMA, “ESMA agrees to prohibit binary options and restrict CFDs to protect retail investors”, 27 Mart 2018.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.
Riskin bütünü için: Forex Avantajları ve Riskleri · Süreç: Forex Nasıl Yapılır?
Terimler: Teminat tamamlama ve stop out · Lot · Volatilite